Wydawnictwo
Kliknij, aby przejść do Wydawnictwa

Secundum counsuetudinem. Śpiew godzin kanonicznych w średniowiecznej metropolii gnieźnieńskiej

Jakub Kubieniec

Wydawnictwo: Musica Iagellonica, 2013
Stron: 437
Dział:
ISBN/ISSN: 9788370991869

 

Autor: Jakub Kubieniec

Wydawnictwo: Musica Iagellonica, 2013

Dział:

Stron: 437

ISBN/ISSN: 9788370991869

Tematem książki jest historia średniowiecznych tradycji liturgiczno-muzycznych biskupstw metropolii gnieźnieńskiej – obejmująca m.in. takie zagadnienia, jak owych tradycji pochodzenie i zróżnicowanie (rozdział 1 i 2), kultywowanie (rozdział 3) oraz ich rola w kształtowaniu lokalnego „patriotyzmu liturgicznego” (rozdz. 3 i epilog.

Próbując opisać okoliczności powstania, rozwój i funkcjonowanie oraz zmierzch tradycji liturgiczno-muzycznych gnieźnieńskiej prowincji skoncentrowano się na oficjum godzin kanonicznych. O ile bowiem repertuar mszalny stosunkowo wcześnie uległ względnej stabilizacji, o tyle dobór antyfon, responsoriów, czytań i modlitw odmawianych podczas horae canonicae był w poszczególnych diecezjach niejednolity aż do reformy potrydenckiej, szczególnie wyraziście ukazując odrębne cechy miejscowych ceremonii kościelnych. Zróżnicowana zawartość lokalnych ksiąg oficjum jest nie tylko świadectwem bogactwa średniowiecznej spuścizny liturgicznej, ale również daje szczególną okazję do zbadania i ustalenia zależności między różnymi tradycjami. (…)

Ważnym komponentem tradycji liturgicznych, oprócz specyficznie ukształtowanych formularzy tekstów oficjów, są towarzyszące im melodie. Dominujący przez cały okres średniowiecza przekaz ustny muzycznej warstwy nabożeństw sprawił, że – paradoksalnie – była ona bardziej stabilna niż dobór tekstów liturgicznych, którego kompilacyjny charakter prowokował do wprowadzania częstych modyfikacji i aktualizacji. (…)

Średniowieczna tradycja liturgiczna nie była oczywiście jedynie sumą danych przekazanych w księgach liturgicznych, które można poddać badaniom komparatystycznym. Istotnym jej elementem był m.in. sposób jej przekazu (traditio), w którym równie ważną rolę co kodeksy odgrywała edukacja oraz żywa praktyka liturgiczna. Poruszono zatem poniżej m.in. problem roli szkół w nabożeństwach parafialnych, kolegiackich i katedralnych, a także podjęto próbę zrekonstruowania norm dotyczących częstotliwości, przebiegu i „rozkładu ról” w celebracji godzinach kanonicznych w różnych ośrodkach kościelnych. Względnie niewielka liczba i chronologiczna niejednolitość źródeł, w których pojawiają się owe zagadnienia sprawiła, że omówiono je ogólnie, bez podziału na poszczególne diecezje. Materiał pochodzący ze statutów, przywilejów fundacyjnych i innych źródeł normatywnych wzbogacono o relacje z akt wizytacyjnych, sądowych, itp., które zawierają niekiedy informacje o charakterze „anegdotycznym”. Umożliwiają one, w skromnym chociażby stopniu, spojrzenie na historię liturgii „z dołu” i ukazanie jej jako elementu la vie quotidienne zarówno scholarów, wiernych jak i duchowieństwa średniowiecznego.

Pracę zamyka epilog przypominający okoliczności, w jakich kilkusetletnie polskie tradycje liturgiczne ustąpiły, pod koniec XVI stulecia, potrydenckiemu obrządkowi rzymskiemu. Dzieje naszych lokalnych obrządków można by symbolicznie zamknąć datą rodzimej edycji Graduale Romanum i Antiphonarium Romanum (1600). W kolejnych wydaniach pierwszej z tych ksiąg, które stały się przedmiotem obszernego i trudnego do przecenienia studium ks. Ireneusza Pawlaka, zachowano jednakże melodie i warianty melodyczne, typowe dla lokalnej, głownie krakowskiej, odmiany chorału. Kończące niniejszą książkę akapity wskazujące na podobną praktykę w redakcji Antyfonarza piotrkowskiego udowadniają, że – przynajmniej pod względem muzycznym – historia tradycji liturgicznej metropolii gnieźnieńskiej miała swoją kontynuację, łączącą okres potrydencki z czasami pobożnego krakowskiego patrioty i biskupa Nankera.

(ze Wstępu książki)